Napisany przez Administrator, z 20-10-2008 19:41

Średnia ocen użytkownikow    (0 głos)

Odsłon 1267

W atmosferze walki ideologicznej tworzyła się historia państwa o nazwie Ukraina. Pojawiło się ono na mapie politycznej Europy w 1991 roku i już sam ten fakt wywołał szereg sprzecznych interpretacji. W opinii obcych obserwatorów Ukraina powstała w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego.

Podążając za tradycyjnym rosyjskim schematem, nauka zachodnia przykrywa skomplikowany świat wschodni jednym uproszczonym pojęciem Rosji. Zgodnie z tradycjami starej moskiewskiej historiografii, przejętej przez nowoczesną – rosyjską, wydarzenia historii ukraińskiej wchodziły w tradycyjny schemat wschodniosłowiańskiej (wschodnioeuropejskiej) albo ruskiej historii.

Rozpoczynała się ona od prehistorii Wschodniej Europy, potem prezentowała historię państwa kijowskiego, doprowadzała ją do drugiej połowy XII stulecia, przechodziła do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego i śledziła losy państwa moskiewskiego, a następnie imperium rosyjskiego. Poza nielicznymi pracami pisanymi przez Ukraińców i tłumaczonymi na język francuski, historiografia francuska dotycząca Ukrainy całkowicie pomija złożoność jej dziejów.

Również w Niemczech nikt nie zdawał sobie sprawy, że „Ukrainę zamieszkuje lud odmienny od Rosjan, w historii, języku, obyczajach, a nawet częściowo we wierze”. H. Paszkiewicz zauważa, że nieporozumienie w interpretacji
losów Rusi nastręcza już powikłana historia samej nazwy państwowości.

Brakuje mu bowiem odpowiednika w wielu europejskich językach. Niemieckie „Russland”, angielskie „Russia oraz „Russie” we francuskim, oznacza zarówno państwo kijowskie od X do XIII wieku, Wielkie Księstwo Moskiewskie jak i cesarstwo rosyjskie XVIII – XX10. Jest to skutek oczywistej przewagi publikacji rosyjskich na zachodzie nad ukraińskimi, a co się z tym wiąże, promowania jednostronnej wizji historii, wykluczającej ukraińskie pretensje do spuścizny ruskiej.

Dla czytelnika mało zaznajomionego z tematem, sprawa wydaje się oczywista: pokrewieństwo nazw dowodzi, Ŝe Ruś była pierwszą instytucją państwową Rosjan, a Ukraińcy pojawili się ni stąd ni zowąd w XVII wieku. Zdaniem
Ukraińców było to odrodzenie państwowości o ponad tysiącletniej historii.

Pierwszym organizmem politycznym na terenie dzisiejszej Ukrainy była Ruś Kijowska (IX-XIII w.). Jej założycieli – Rusinów – uznaje się za przodków współczesnych Ukraińców.

Ruś Kijowska pojawiła się pod koniec IX stulecia, a swój rozkwit przeżyła za rządów Jarosława Mądrego (1016/1017, 1018-1054). Po śmierci tego wybitnego władcy państwo kijowskie zostało rozdzielone pomiędzy synów.

Miało to miejsce w 1054 r. Od tej daty liczy się początek rozbicia dzielnicowego na Rusi. Udzielni książęta rywalizowali pomiędzy sobą o ziemie realizując prywatne interesy. Pomimo honorowego patronatu Kijowa, poszczególne księstwa rozwijały się niezależnie, a ich władcy nie liczyli się ze zdaniem seniora.

Każda z ziem obrała indywidualny szlak rozwoju. Niesnaski pomiędzy książętami osłabiły pozycję Kijowa i idące stąd tendencje centralizacyjne.

Kiedy w XIII w. na ziemie ruskie zaczęli napadać Tatarzy, brakowało jedności politycznej, by stawić zdecydowany opór. W 1240 r. najeźdźcy złupili Kijów i wymordowali dużą liczbę mieszkańców. Datę tę uznaje się za przełomowy moment w dziejach rosyjskiego narodu.

Zgodnie z rosyjską historiografią nawała tatarska stała się przyczyną exodusu mieszkańców centralnej Rusi na bezpieczniejszą północ. Tam ruscy uchodźcy założyli Wielkie Księstwo Moskiewskie, poprzedniczkę dzisiejszej Rosji.

Teorii tej kategorycznie sprzeciwiają się Ukraińcy, którzy zamieszkują rdzenne terytoria ruskie. Od XIX stulecia historycy, lingwiści i folkloryści obydwu narodów wiodą nierozstrzygnięty nadal spór o to, kto jest prawowitym dziedzicem Rusi Kijowskiej.

Co do spustoszeń Kijowszczyzny i przeniesienia centrum politycznego na północ badacze ukraińscy są zdania, że mimo czerpania wzorców z Rusi Kijowskiej, Księstwo
Moskiewskie wyrosło na własnym gruncie kulturowym, stąd nie może być utożsamiane z państwem kijowskim, którego specyfika odbiła się w ustroju i kulturze Księstwa Halicko-Wołyńskiego.

Przedłużyło ono, zdaniem Ukraińców, byt polityczny Rusi Kijowskiej o całe stulecie. W 1340 r., jako sukcesor władcy halickiego Bolesława Jerzego Trojdenowicza, wkroczył na Ruś Kazimierz Wielki. Mimo, że król powoływał się na prawa dynastyczne i umowę sukcesyjną, Rusini długo stawiali mu opór.

Ostatni bastion Rusi Kijowskiej, szczycący się związkami z Zachodem stal się częścią składową owego „Zachodu”, z którym utożsamiano Polskę.

Spory historyków ukraińskich z polskimi toczą się wokół kwestii legalności wkroczenia Kazimierza na Ruś, a także interpretacji późniejszych działań zmierzających do oderwania elit ruskiego społeczeństwa od rodzimego gruntu. W ukraińskiej historiografii latynizację i polonizację bojarstwa prezentuje się jako zamierzony program polityczny.

Po której stronie leży prawda? Każda ze stron posiada dostateczną ilość dowodów na uzasadnienie swoich racji.

Artykuły w dziale Tożsamość prezentują spojrzenie na omawiane kwestie z punktu widzenia historiografii ukraińskiej.