Napisany przez Administrator, z 14-05-2009 22:16

Średnia ocen użytkownikow    (0 głos)

Odsłon 1144

Mychajło Hruszewśkyj pisał historię narodu, którego toŜsamości przez stulecia
nie chciano uznać. Dla Rosjan stanowił on grupę etniczną, odgałęzienie narodu
„wielkoruskiego”.

Zaprzeczano wszelkim twierdzeniom Ukraińców, Ŝe są oni jedynymi
spadkobiercami, etnosu, który niegdyś tworzył Ruś Kijowską. Powstawały teorie mające
na celu przypisać spuściznę kijowską wyłącznie Rosjanom. Koncepcja narodu
staroruskiego, który emigrował z Rusi Kijowskiej na zimie zamieszkiwane współcześnie
przez Rosjan, miała na celu związanie Wielkiego Księstwa Moskiewskiego z dobą
kijowską. Kiedy podwaŜono prawdopodobieństwo istnienia jednego narodu na tak
obszernym terytorium, powstała koncepcja „trzech braci”. Trzy słowiańskie narody -
Rosjanie, Białorusini i Ukraińcy - wspólnie zamieszkiwały państwo kijowskie. Choć
uznawała pretensje strony ukraińskiej, równieŜ i ta koncepcja okazała się być tworem na
potrzeby mocarstwowe. Z jednej strony sankcjonowała istnienie trzech narodów we
wspólnym państwie – Związku Radzieckim, który miał stanowić swoistą analogię
wieloetnicznej Rusi, z drugiej potwierdzała prawa Rosjan do dominacji, jako Ŝe ich
przodków uznawano za władców kijowskich.

Ukraińcy uznawani za pozbawioną elit politycznych masę chłopską, walczyli o
uznanie ich toŜsamości narodowej nie tylko z Rosjanami, ale teŜ Polakami. Błędem
dziewiętnastowiecznych polskich działaczy politycznych było zdaniem W. Serczyka
niedocenianie aspiracji narodowych Ukraińców. Widziano w nich wciąŜ nieświadome
politycznie warstwy społeczeństwa polskiego. Pogląd ten w pewnej mierze był
uzasadniony, jako Ŝe w toku historii Rusini (przodkowie Ukraińców) utracili elity
społeczne, które mogłyby pielęgnować idee polityczne. Ruskie bojarstwo w obrębie
państwa polskiego szybko zatraciło swą toŜsamość ulegając polonizacji i porzucając
wyznanie przodków. Świadomość Rusinów - których coraz częściej zaczęto zwać w XIX
w. Ukraińcami – budziła się pod wpływem polskich ruchów narodowowyzwoleńczych.
Wśród przedstawicieli duchowieństwa greckokatolickiego rodziły się nowe elity
ukraińskie zgłaszające pretensje do tradycji politycznych i kulturowych Rusi Kijowskiej.

Współczesna historyczna świadomość Ukraińców przedstawia zdaniem wielu
badaczy ciekawy fenomen w porównaniu z innymi europejskimi narodami. Jest ona w
duŜym stopniu uzaleŜniona od róŜnych politycznych i ideologicznych doktryn, które w
róŜnych okresach czasu wywarły na nią wpływ. Odzwierciedla się to w pracach
historyków, którzy często dokonują niewybaczalnych uproszczeń. Dmytro Doroszenko,
który cieszył się duŜą popularnością w diasporze jest autorem podręcznika do nauczania
historii dla gimnazjum. Znajdują się w nim między innymi takie uproszczenia, jak to, Ŝe
Włodzimierz Wielki przyłączył do swojego państwa plemiona białoruskie i rosyjskie i
załoŜył państwo, które jednoczyło niemal wszystkie wschodniosłowiańskie ludy, między
innymi ukraińskie, białoruskie i moskiewskie. Inny znany historyk, Iwan Krypiakewycz
w szkolnym podręczniku podaje, Ŝe w 1169 r. suzdalski ksiąŜę Andrzej Bogolubski
napadł na Kijów, zniszczył go, ograbił i wywiózł łupy do Moskowii – której jeszcze nie
było! RównieŜ „ojciec” ukraińskiej historiografii Mychajło Hruszewśkyj, który
doskonale zdawał sobie sprawę z tego, Ŝe Ukraińców zwano Rusinami jeszcze w XIX w.,
stosuje nazwę „ukraiński” w odniesieniu do doby Kijowskiej. Wybitny źródłoznawca
świadomie operował terminologią przeczącą prawdzie historycznej. Jeden z recenzentów
badacza napisał, Ŝe w tej materii Hruszewski-historyk ustępuje Hruszewskiemupolitykowi.
Obraz losów narodu ukraińskiego, jego początków i przeszłości politycznej
powstawał od przemoŜnym wpływem czynników ideologicznych. Usiłując obalić
rosyjskie tezy podwaŜające istnienie odrębnego narodu, badacze ukraińscy sami
odwoływali się czasem do nienaukowych argumentów, takich jak na przykład charakter
narodowy. Sami Ukraińcy przyznają, Ŝe pod wpływem ataków ze strony rosyjskiej
niektórzy badacze odnosili powstanie ukraińskiego narodu aŜ do doby przedhistorycznej.
WyraŜa się jednocześnie nadzieję, Ŝe jest to zjawisko przejściowe i krótkotrwałe, które w
miarę utrwalania się ukraińskiej państwowości będzie zanikać. Roj Miedwiediew zarzuca
autorom ukraińskich podręczników, Ŝe wypaczają obraz Rosji, prezentując ją jako
ciemięŜyciela narodu ukraińskiego i nie dostrzegając długotrwałych związków
politycznych i kulturalnych obu narodów.

 Trudno dziwić się Ukraińcom, Ŝe tak zazdrośnie bronią swojej przeszłości, skoro
wciąŜ próbuje się ich jej pozbawić. W 2006 roku do kin rosyjskich wszedł film
animowany „Włodzimierz” opowiadający historię Ŝycia i nawrócenia na chrześcijaństwo księcia Rusi, Włodzimierza Wielkiego. Film jest częścią gigantycznego programu

rządowego mającego na celu wychowanie patriotyczne. Przeznaczono na jego realizację
18 mln dolarów, które uchwaliła Duma. Film reklamowano pod hasłem „To twoja
historia!”, więc mimo, Ŝe mowa idzie o księciu Rusi Kijowskiej, przesłanie jest jasne: to
przeszłość młodych Rosjan. Jeśli mieliby oni wolę podzielenia się tą historią ze swoimi
„braćmi” Ukraińcami czy Białorusinami, z którymi kołysali się ponoć we wspólnej
kołysce, to hasło na plakacie powinno brzmieć raczej: „to równieŜ twoja historia”.
Tymczasem rosną rządowe subsydia na projekty gloryfikujące rosyjską imperialną
przeszłość i nie zawsze dba się o wierność faktom. Obraz jest wyjątkowo wdzięcznym
narzędziem perswazji; raz obejrzany w dzieciństwie film wpłynie zapewne o wiele
skuteczniej na sposób postrzegania przeszłości niŜ lekcja historii.

Historia nie jest obiektem, który moŜna badać tak, jak nauki przyrodnicze. Daje
jeden z moŜliwych obrazów przeszłości. Obiekt doświadczeń zaleŜy tu w duŜej mierze
od badacza. Historie tworzone są wciąŜ na nowo. Te same fakty zyskują całkiem inne
interpretacje w zaleŜności od osobistych zapatrywań dziejopisarzy, pewnych układów
politycznych, czy środowiska, w którym powstały.
Historia Ukrainy jest doskonałym przykładem na to, Ŝe wizję przeszłości raz ustaloną
moŜna rozpatrzeć i napisać na nowo.

 Bibliografia:
Beauvois D., Spory historyków (Francja, Rosja, Polska) wokół Ukrainy-Rusi [w:]
Historia Europy Środkowo-Wschodniej, t. 1, red. Jerzy Kłoczowski, Instytut Europy
Środkowo-Wschodniej, Lublin, 2000.
„Biuletyn Ukrainoznawczy” 12, red Stępień, Południowo – Wschodni Instytut naukowy
w Przemyślu, Przemyśl 2006.
Demkowycz-Dobrianśkyj M., Ukrajina i Rosija. Historyczni narysy na temy rosijśkoho
imperializmu, Publications of st. Clemens, Ukrainian University in Rome, Vol. LXVII,
Rome 1989.
Długosz J., Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego. Księga Dziewiąta,
PAN. Warszawa, 1975
Doroszenko D., Narys Istoriji Ukrajiny, t. 1, wyd. „Dniprowa Chwyl’a”, München 1966.
Etnohrafija Ukrajiny, red. prof. S. A. Makarczuk, Wydawnyctwo „Swit”, Lwiw 1994.
Grünberg K., Sprengel B., Trudne sąsiedztwo, stosunki polsko - ukraińskie w X-XX
wieku, KsiąŜka i Wiedza, Warszawa, 2005.
Gumilow L., Od Rusi do Rosji, szkice z historii etnicznej, przeł. z ros. Ewa Rojewska-
Olejarczuk, PIW, Warszawa 1996.
Hołubenko P., Ukrajina i Rosija w kwitli kulturnych wzajemyn, Dnipro, Kyjiw, 1993.
Hruszewśkyj M., Istorija Ukrajiny-Rusy, t. 1, Naukowa Dumka, Kyjiw 1991.
Hruszewśkyj M., Istorija Ukrajiny-Rusy, t. 2, XI – XIII w., Naukowa Dumka, Kyjiw
1992.
Istorija ukrainskoj SSR w desiaty tomach, red. J. J. Kondufor, t. 1, Naukowa Dumka,
Kyjiw 1981.
Jakowenko N., Historia Ukrainy od czasów najdawniejszych do końca XVIII wieku,
przeł. Ola Hnatiuk i Katarzyna Kotyńska, Instytut Europy Środkowo-Wschodniej,
Lublin, 2000.
Kamenskij D., Istorija Małoj Rasiji ot wodworenyja sławjan w cej strane do
unycztoŜenyja hetmanstwa, Czas, Kyjiw.
Korczmaryk B. F., Koncepcija M. Hruszewśkoho i naszi suczasni pidrucznyky istoriji
Ukrajiny, UWAH w Kanadi, Winnipeh 1994.
82
Krypiakewycz I. Korotka istorija Ukrajiny dla początkowych szkił ta I kłasy himnazi,j,
Kyjiw-Lwiw-Wideń, Towarystwo Wernyhora, 1918.
Kromer M., Polska, czyli o połoŜeniu, ludności, obyczajach, urzędach i Rzeczypospolitej
Królestwa Polskiego, przekł. Stefana Kozikowskiego, Pojezierze, Olsztyn, 1984.
Kronika Marcina Kromera, Księgozbiór Polski, Zeszyt 1:2, Nakład i druk Karola
Pollaka, Sanok, 1857.
Kumor B. (Lublin), Problem jedności Kościoła na Rusi z Kościołem Katolickim do końca
XII wieku. [w:] Chrystus ZwycięŜył Wokół Chrztu Rusi Kijowskiej, red Sergiusz Gajek i
Wacław Hryniewicz, Verbinum, Wydawnictwo KsięŜy Werbistów, Warszawa 1989.
Łukinjuk M., ObereŜno: Mify!, Wyd. im. Olhy Telihy, Kyjiw 2003.
Niedziela Z., Słowiańskie zainteresowania pisarzy lwowskich w latach 1830-1848, [w:]
Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. CXIV, Prace historycznoliterackie,
Zeszyt 12, Kraków 1966.
Paszkiewicz H., Początki Rusi, z rękopisu przygotował K. Stopka, PAU, Kraków, 1996.
Paszkiewicz H., Polityka Ruska Kazimierza Wielkiego, RHWTN, 1925.
Paszkiewicz H., Powstanie Narodu Ruskiego, z rękopisu przygotowała Lidia Korczak,
PAU, Kraków 1998.
Poppe A., Pochwała wielkiego mistrza. Uwagi na marginesie wznowień „Historii
Ukrainy-Rusi” Mychaiły Hruszewskiego (Kijów, 1991-1994) [w:] Mappa Mundi. Studia
ad honorem Jaroslav Daškevyč septuagenario dedicata, Lwiw-Kyjiw-N.Y., 1996.
Pricak O., PochodŜennia Rusy – rezjume inauhuracijnoji łekciji w Harwardi, Swoboda,
Jersey City, 1975, cz. 204.
Rethinking Ukrainian history, red. Ivan L. Rudnytsky, The Canadian Institute of
Ukrainian Studies, The University of Alberta, Edmonton 1981.
Ruska Trójca. Karta z dziejów Ŝycia literackiego Ukraińców w Galicji w pierwszej
połowie XIX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Fundacja Świętego
Włodzimierza, Kraków 1997.
Serczyk W. A., Historia Ukrainy, Wrocław – Warszawa – Kraków, Zakład Narodowy
im. Ossolińskich, Wrocław 2001.
Serczyk W. A., Polska-Ukraina: dziesięć wieków nieporozumienia [w:] Ukrajina-
Polszcza. Istoryczna spadszczyna i suspilna swidomist’, Łybid’, Kyjiw 1993.

Sielicki F., Najdawniejsze polsko-ukraińskie stosunki kulturalne w świetle Latopisu
kijowskiego i Kroniki Kadłubka [w:] Z dziejów stosunków literackich polsko-ukrainskich,
praca zbiorowa pod red. Stefana Kozaka i Mariana Jakóbca, Wrocław-Warszawa-
Kraków-Gdańsk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, PAN, 1974.
Snyder T., Rekonstrukcja narodów: Polska, Ukraina, Litwa i Białoruś, 1569-1999, przeł.
Magda Pietrzak-Merta, Pogranicze, Sejny, 2006.
Stępień S., Etniczność galicyjskiego miasta. Przemyśl, dzieje wielokulturowości, jej
utrata i próby odbudowy. [w:] Galicyjskie spotkania 2006, red. prof. dr hab. Urszula
Jakubowska, Fundacja Dziedzictwo im. Chone Shmeruka, Instytut Badań Literackich
PAN.
Stępień S., Polacy – Ukraińcy: Tradycje wspólnej przeszłości czy ścieranie się racji
narodowych? [w:] Polska – Niemcy – Ukraina w Europie. Uwarunkowania, załoŜenia i
przesłanki wzajemnej współpracy, red. Włodzimierz Bonusiak, Wydawnictwo WyŜszej
Szkoły Pedagogicznej, Rzeszów 1996.
Stryjkowski M., Kronika Polska, Litewska i Wszystkiej Rusi, t. 1, Nakład Gustawa Leona
Glücksberga, Warszawa, 1946.
Tołoczko P., Wid Rusi do Ukrajiny, Abrys, Kyjiw, 1997.
Topolski J., Jak się pisze i rozumie historię. Tajemnice narracji historycznej, Oficyna
Wydawnicza Rytm, Warszawa, 1996.
Ukrajinśka ideja M. Hruszewśkoho, istorija i suczasnist’, Łybid’, Kyjiw 1991.
Vernadsky G., Kievan, Russia, 1948.
Wełyka Istorija Ukrajiny: wid najdawniszych czasiw, zi wstupom I.Krypiakewycza,
Hłobus, Kyjiw 1993.
Zalizniak Ł. Ł., PochodŜennia ukrajinśkoho narodu, Biblioteka Ukrajincia, Kyjiw 1996.
Zaszkilniak L., Recenzja ksiąŜki: N. Jusowej, Geneza koncepcji narodowości
staroruskiej w nauce historycznej ZSRR (lata 30-pierwza połowa lat 40.) [w:] „Biuletyn
Ukrainoznawczy”, nr 12, Przemyśl 2006.
R. Miedwiediew, Rosja w globalnej polityce, Czerwiec, 2006,
http://www.globalaffairs.pl/numbers/1/index1.php?id=12&PHPSESSID=2ea56a7ee6fdf0b13a499fc2be3ca
fe4
Z. Kurzowa, Polszczyzna Lwowa i Kresów Południowo – Wschodnich do 1939 roku,
http://www.staff.amu.edu.pl/~hjp/teksty/kurz1.pdf